ÖNE ÇIKAN ÜRÜNLER
Hasta Yatakları Tekirdağ 1. incelenerek, eleştirel düşünme kavramı ile ilgili bilgiler ve içerdiği alanlar konusunda fikir birliğine varılmıştır. Proje sonuçları ise 1990 yılında basılmıştır. Projede eleştirel düşünme; “yorumlama, analiz, değerlendirme, anlamlandırma, amaçlı oto- kontrole sahip karar verme ve bu kararın temellendiği kavramsal kriterlere dayanan bir düşünme” olarak tanımlanmıştır. Ayrıca 1991’de Amerika’da Ulusal Hemşirelik Demeği hemşirelik eğitiminde eleştirel düşünmenin vazgeçilmez olduğunu vurgulamıştır. Ülkemizde sağlık bakım profesyonellerinden biri olan hemşirelik alanında eleştirel düşünme gücü ile ilgili ilk çalışmayı 1998 yılında Hülya Kaya yapmıştır. Daha sonraki yıllarda bu konu ile ilgili çalışmalar ivme kazanmıştır. Bu alanda ülkemizde yapılan son çalışmalardan biri; Yıldırım’ın (2010) çalışmasıdır. Yıldırım (2010) hemşirelik öğrencileri üzerinde deney ve kontrol gruplu doktora tez çalışmasında; 14 hafta toplam 28 saat süren “Hemşirelikte Eleştirel Düşünme” seçmeli dersini alan öğrencilerin eleştirel düşünme eğilim ve becerilerini geliştirmeye çalışmıştır. Çalışma sonucunda; deney grubundaki öğrencilerin California Eleştirel Düşünme Eğilim Ölçeği (CCTDI) puanlarında ön teste göre son testte düşük düzeyden orta düzeye yükseldiğini, istatistiksel olarak aralarında anlamlı bir farklılık olduğunu saptamıştır. Ayrıca deney grubundaki öğrencilerin kontrol grubundakilere göre diğer ders başarılarında istatistiksel olarak anlamlı derecede yükselme olduğunu belirlemiştir. Çağımız bilgi çağı olup, akılcı kararların alınması, mesleki gelişimin devam etmesi ve alternatif yaklaşımların belirlenmesi için sağlık bakım profesyonellerinin eleştirel düşünmeye olan ihtiyaçları açıktır. Eleştirel düşünmenin sağlık bakım profesyonellerinin eğitiminde gerekli ve çok önemli olduğu, klinik uygulamaları sırasında eleştirel düşünmeyi kullanabilecekleri de açıktır. Bu nedenlerden dolayı, eleştirel düşünmenin özelliklerini gözden geçirecek olursak, eleştirel düşünme muhakemeye-akıl yürütmeye- da-yalıdır. Çünkü, eleştirel düşünme sürecinde elde edilen çıkarımların uygun, geçerli ve sağlam kanıtlara dayalı olması, gelişi güzel olmaması gereklidir. Eleştirel düşünme, derinlemesine düşünmeyi gerektirir. Çünkü bir düşünceyi geliştirmek, başkasına ve kendine ait düşünceleri bilinçli bir şekilde değerlendirmeyi gerektirir. Eleştirel düşünme; bir amaç ile düşünmeyi gerektirdiği için odaklanmayı gerektirir. Bu amaç ise, bireyin ne yaptığı veya neye inandığıyla ilgili olarak en iyi kararı vermesidir. Eleştirel düşünen sağlık profesyonelleri de “Biz her zaman şu yolla yaparız” diyen kişilerden değildirler. Amerikan Felsefeciler Birliği, eleştirel düşünen bireyin özelliklerini; “sürekli araştırırlar, sürekli neden ararlar, açık fikirlidirler, ön yargısızdırlar, yargılarında dürüsttürler, alçak gönüllüdürler, konular hakkında net bir bakış açısına sahip olmaya çalışandırlar, ölçüt seçiminde mantıklıdırlar” olarak belirtmiştir. Sağlık bakım profesyonellerinin uygulamalarında eleştirel düşünmeyi öğrenmeleri ve geliştirebilmeleri için bölüm yazarına ait öneriler şunlardır; 1. Sağlık bakım profesyonellerinin mesleki ve uygulama alanlarına yönelik bilgi (bireysel olarak araştırdıkları konular, çalıştıkları bölümde görülen vakalar ile ilgili teorik ve uygulamalı bilgiler, ilgi alanları vb.), içerik oluşturmalı, 2. Sağlık bakım profesyonellerinin temel mesleki kavramlara odaklanmaları, çalıştıkları klinikler içerisinde kullandıkları kavramları oluşturmalı, 3. Sağlık bakım profesyonellerinin kendi eleştirel okuma, yazma, konuşma ve dinlemelerini geliştirmeleri, 4. Sağlık bakım profesyonellerin birbirlerini “Sokratik” tip sorularla sorgulamayı öğrenmeleri, sorgulamaları, 5. Sağlık profesyonellerinin mesleki ve kendi gelişimlerine yönelik, eleştirel düşünme eğitimleri almaları ve bu eğitimleri klinik uygulamalarına aktarabilmeleri, 6. Alanlarına özgü çalışmaları ve makaleleri ve diğer yayınlan eleştirel okuyabilmeleri gerekir. Sağlık bakım profesyonelleri eleştirel düşünme teorisini kullanmaya başladıklarında, eleştirel düşünme evrelerinde de gelişme sağlarlar. Bunun sonucunda da başarılı sonuçlar alınabilir. Sağlık bakım profesyonellerinden, daha iyi kararlar vermek ve hizmet alanlarının sorunlarını çözmek için eleştirel düşünmeyi ve stratejilerini kullanabilmeleri beklenmektedir. Karmaşık sağlık sorunu olan hastalar ve ailelerinin gereksinimlerini karşılamak ve bakımla ilgili gerçekçi kararlar vermek, algısal beceriler gerektirir. Bu algısal beceriler; klinik problemleri çözme yeteneği ve farklı alternatifleri düşündükten sonra uygun kararlara varmadır. Sağlık bakım profesyonellerine yapılan eğitimlerin, (hizmet içi eğitim, eleştirel düşünme eğitimi, çalıştıkları kliniklerdeki eksik bilgilerine yönelik eğitim vb.) eğitim hedeflerinin dikkatle değerlendirmesi, topluma ulaştırılacak sağlık bakımının niteliği ile çok yakından ilişkilidir. Ancak yapılan eğitimlerin, en gelişmiş olduğu düşünülen yerlerde bile, istendik düzeyde sürdürülemediği görülmektedir. Sağlık bakım profesyonellerinde eleştirel düşünmeyi tek bir yöntemle geliştirmek yerine, yeni düzenlemeler yapılarak, senaryo çalışmaları, tartışma grupları, egzersizler, problem çözümleri, dergi taramaları ve bunların tartışılması gibi yöntemlerle geliştirmek daha etkili olacaktır. Sağlık bakım profesyonellerinde durumu değerlendirme, planlama, programlama, uygulama ve gelişim gösterme önemlidir. Hasta Yatakları Tekirdağ Sağlık bakım profesyonellerinin daha kapsamlı bilgi edinmelerinde, bakım deneyimlerini zenginleştirmelerinde, teknolojiyi kul-lanabilmelerinde ve amaçlarını değerlendirerek, hızla değişen bu karmaşık sistem içerisinde hastaya yardım edebilmelerinde aldıkları eğitimin önemi büyüktür. Bu nedenle, özgür ve çok yönlü eğitim ile sağlık bakım profesyonellerinin bağımlı, bağımsız karar vermesini güçlendiren, karşılaştığı durumlarla ilgili analiz, sentez yapması, neden, sonuç ilişkileri kurması, tümevarım, tümdengelim mantığı ile düşünmesi, durumları yorumlaması gibi entelektüel yeteneklerini geliştiren eleştirel düşünme yaklaşımı hizmet içi eğitimlerle ve bu konuda yapılan çeşitli konferans, sempozyum ve eğitimlere katılımlarıyla desteklenmelidir. Bu eğitimler sonucu sağlık bakım profesyonellerinin eleştirel düşünme davranışlarında beklenen gelişmelerin özellikleri; - Bir sorunun ya da iddiayı açık olarak ifade etmeleri, - Dili doğru kullanmaları, - Düşünmeden hareket etmemeleri, - Çalışmalarını kontrol etmeleri, Bir düşünceyi oluşturmada azimli olmaları, - Öne sürülen iddiaları destekleyen nedenleri ve kanıtları araştırmaları ve bunları sunmaları, - Ön bilgileri mutlaka değerlendirmeleri, - Konu veya sorun ile ilgili yeterli kanıt bulu nuncaya kadar kararlarından şüphe duymalarıdır. Eleştirel düşünmeyi geliştirmek için, bakım sürecinde yapılan uygulamalar ve sonuçları sürekli sorgulanmalı ve hasta için daha iyisi nasıl olabilir çabası içinde eleştirel düşünme egzersizleri yapılmalıdır. Eleştirel düşünme egzersizleri yapmanın amacı, tartışma yolu ile daha karmaşık durumlarda klinik karar vermek ve problem çözmek için gerekli becerileri geliştirmektir. Karşılaşılan problemlere cevap bulmak için uygulamada sıklıkla yapılan hata, eğitim programında öğrenilen çözüm önerileri ve bakım planlarını aynen uygulamaya çalışmaktır. Oysa eğitim programında öğrenilenler, çözüme ulaşmak için rehber olarak kullanılmalı, bakım bireyselleştirilmelidir. Eleştirel düşünme, sağlık profesyonellerine olayları sorgulama ve hastalar hakkında karar verme fırsatı sunar. Sağlık bakım profesyonellerinin aldıkları eğitim, mesleki deneyimlerini ve araştırma sonuçlarını mantıksal değerlendirmeden geçirerek hasta bakım uygulamalarına yansıtmalarını sağlar. Böylece bağımsız biçimde ilerlemeyi ve gelişmeyi gerçekleştiren kararlar alınarak hastanın gereksinimleri saptanmış, ihtiyaçlarını karşılamaya yardım edecek en iyi girişimler belirlenmiş, problem çözme yolunda adım atılmış olur. I. KAYNAKLAR Abel WM, Freze M. (2006): Evaluation of Concept Mapping in an Associate Degree Using Program., Journal of Nursing Education, 45(9): 356-364. Adams BL. (1999): Nursing Education for Critical Thinking: An integrative Review., Journal of Nursing Education, 38(3): 111-119. Aybek B. (2006): Konu ve Beceri Temelli Eleştirel Düşünme Öğretiminin Öğretmen Adaylarının Eleştirel Düşünme Eğilimi ve Düzeyine Etkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimler ABD, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Adana. Behrens P. (1996): The Watson-Glaser Critical Thinking Appraisal and Academic Performance of Diploma School Students., Journal of Advenced Nursing, 32 ( 1 ): 84-90. Beşer A, Utku M. (2005): Hemşirelik ve Mühendislik Öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Belirlenmesi., II Aktif Eğitim Kurultayı DEÜ Yayınları, İzmir, s:366-379. Beyer B. (1987): Practical Strategies for The Teaching of Thinking.. Boston: Allyn and Bacon, INC. Beyer B. (1991): Teaching Thinking Skills: A Handbook for Elementary School Teachers., Ally and Bacon Inc, Boston, p: 120-130. Branch JB. (2000): The Relationship Among Critical Thinking, Clinical Practica: A Comperative Study. University of Idaho, Unpublished Doctoral Dissertation. Brookfield S. (1993): On İmpostorship, Cultural Suicide, and Other Dangers: How Nurses Learning Critical Thinking., The Journal of Continuing Education in Nursing, 24(5), p: 197-205. Bowles K. (2000): The Relationship of Critical Thinking Skills And The Clinical Judgement Skills of Baccalaurate Nursing Students., Hasta Yatakları Tekirdağ Journal of Nursing Education, 39(8): 373-376. Cengiz EG. (2004): Üniversite Öğrencilerine Yönelik Eleştirel Düşünme Etkinliklerinin Eleştirel Düşünme Eğilimi ve Becerileri Açısından Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Eğitim Bilimleri ABD Eğitim Psikolojisi Bölümü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. Cole M, Scribner S. (1974): Culture and Thought., John Wiley & Sons Inc, New York, p:25-35. Cüceloğlu D. (2001): Düşünme İyi Düşün Doğru Karar Ver. Remzi Kitabevi, İstanbul, s: 100-125. Demir MK. (2006): İlköğretim Dördüncü Ve Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Derslerinde Eleştirel Düşün-me Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelen-mesi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara. Demirel Ö. (2002): Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Program Geliştirme. 4. Baskı, Pegem Yayıncılık, Ankara, s:47-65. Eggen PD, Kauchak DP. (2001): Educational psychology: Windows on classrooms (5th ed.). Upper Saddle River: Merrill Prentice Hall. Enis HR. (1985): Goals For Critical Thinking Curriculum. A. Costa (Ed.), Developing Minds. Alexandria, Virginia, ASCD. Enis HR. (1986): A Taxonomy of Critical Thinking Skills: Theory and Practice. New York: Freeman, Ertem Ü T. (2007): “Türkiye de Sağlık Hizmetleri Sunumu”. Ay FA (ed). Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. 1. Baskı, İstanbul Medikal Yayıncılık, İstanbul, s:l 11. Facione PA. (1990): Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Hasta Yatakları Tekirdağ Assesment and instruction- Executive Summary - The Delphi Report., Millbrae, CA: The California Academic Pres. ERİC Document Reproduction Service No. ED315 423. http:// ericir.syr.edu. (Erişim Tarihi: 22.11.2006) Fresseman RD. (1990): improving Higher Order Thinking Of Middle School Geography Students By Teaching Skills Directly. Fort Lauderdable, FL: Nova University., http://www.nwrel.Org/scpd/sirs/6/cu 11 .html (Erişim Tarihi: 12.12.2006.) Güneş N, Kocaman G. (2005): Hemşirelik Öğrencilerinde Kontrol Odağı ve Eleştirel Düşünme Becerisinin Akademik Başarıya Olan Etkisinin İncelenmesi. II. Aktif Eğitim Kurultayı, DEÜ Yayınları, İzmir. Jonassen DH. (2006): A New Taxonomy of Meaningful Learning. Association for Educational Comminications and Techonology, Dallas:TX. Katoaka-Yahiro M, Saylor CA. (1994): A Critical Thinking Model for Nursing Judgement. Journal of Nursing Education, 33(8):351-356. Kaya H. (1998): Üniversite Öğrencilerinde Eleştirel Akıl Yürütme Gücü. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul. Kazancı O. (1989): Eğitimde Eleştirici Düşünme ve Öğretimi. Kazancı Matbaacılık, İstanbul, s:5-15. KozierB, ErbG, Berman A, SnyderS. (2004): Fundamentals of Nursing Concepts, Process and Practice. (7. Baskı), USA: Prentice Hall. Lacey M. (1996): An Examination of Disposition Toward Critical Thinking and Critical Thinking of Associate Degree and Baccalaureate Nursing Students and Nursing Faculty, Temple University Unpublished Doctoral Dissertation. Le Storti AJ, Cullen PA, Hanzlik EM. (1999): Creative Thinking in Nursing Education: Preparing for Tomorrow’s Challenges., Nursing Outlook 47(2):62-66. Lipe S, Beasley S. (2004): Critical Thinking in Nursing A Cognitive Skills Workbook, Lippincott Williams & Wilkins United States of America. Norris SP. (1992): The Generalizability of Critical Thinking: Multiple Perspectives on a Educational Ideal., New York: Teachers Collage. Norris SP, Enis R. (1989): Evaluating Critical Thinking., Midwest Publications. Pasific Grove, 40-45. Oermann M. (1999): Crtical Thinking, Critical Practice., Nursing Mangement, 30(4):40. Özden Y. (2005): Öğrenme ve Öğretme. 7 Baskı, Pegem Yayıncılık, s: 160-169. Özer N. (2002): Kritik Düşünme. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 5(2):23-28. Paul RW. (1992): Critical Thinking: How To Prepare Students For A Rapidly Changing World., Santa Rosa, CA: Center for Critical Thinking, p: 120-127. Paul RW.(1993): Critical Thinking: What Every Person Needs to Survive in a Rapüy Hasta Yatakları Tekirdağ Changing World, 2nd Edition, Santa Rosa, CA: Foundation for Critical Thinking, 43-53. Paul RW. (1995): Critical Thinling: How to Prepare Students for A Rapidly Changing World., Dillon Beach, CA: Foundation for Critical Thinking, Apendix B, p:521-552. Paul RW. (2004): Our of Critical Thinking. http://criticalt- hinking.org/about/ourConceptCT.shtml Retrived 2007. Paul RW, Binker K, Jensen HK. (1990): Critical Thinking Handbook: 4-6 Grades, A guide for Remodellling Lesson Plans in Language Arts, Social Studies & Science, Rohnert Park, CA, Foundation for Critical Thinking. San Francisco: Sonoma State University Publishing, Çeviren: Ali Yıldırım (1999) TED Eğitim Semineri. Antalya, s:379-386. Rodriguez G. (2000): Demographcs and Disposition as of The Aplication of Critical Thinking Skills in Nursing Practice., In partial Fulfillment of The Requirements for The Degree of Doctor of Philosophy School Nursing University of Colorado UMI NO: 3002095. Scott F, Nadler D O. (2004): Nonpharmacologic Management of Pain, JAOA, (104): 1, p: 6-11. Simpson E, Courtney M. (2002): Critical Thinking in Nursing Education: Literature Review. 8: 89-98. Staib S. (2003): Teaching and Measuring Critical Thinking. Journal of Nursing Education, 42 (11): 498-512. Eleştirel düşünmenin sağlık bakım profesyonellerinin uygulamalarının temel öğesi olmasının nedenleri: Eleştirel düşünme; Doğru iletişimin, sorun çözme yeteneğinin, kavramsal ve kuramsal özellikleri anlamanın,